Νίκος Γρηγοράκης

 

ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ

ΕΡΓΑ Α-ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΑ

(ΥΠΟΤΙΤΛΟΣ: «ΕΡΓΑ Α-ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΑ» - ΑΝΑΞΙΑ ΧΕΙΡ ΕΠΟΙΗΣΕΝ)

 

 

 

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

Για τον καλλιτέχνη που πρόκειται να σας μιλήσω απόψε, τον είχα επισημάνει και κρατήσει στη μνήμη μου πριν από χρόνια, όταν τον είχε δείξει η τηλεόραση σε κάποια εκπομπή.

Πριν από μέρες, η αγαπητή Μερόπη Πρέκα, σύντροφος στη ζωή και στην τέχνη του αλησμόνητου φίλου μου Πάρι Πρέκα, μου ζήτησε να μιλήσω για το έργο του συναδέλφου της Σοφοκλή Χρήστου.

Το αποδέχθηκα αμέσως, πριν καν τελειώσει την εισήγησή της. Πράγμα, που όσοι με ξέρουν καλά δεν το συνηθίζω.

Θάθελα ακόμη να επισημάνω πως ο ζωγράφος που το έργο του φιλοξενείται στην Αίθουσα αυτή Τέχνης που διευθύνει η Χριστίνα Πρέκα, πρέπει να νοιώθει πολύ καλά, γιατί βρίσκεται κάτω από την εύνοια του «Αστερισμού του Αιγόκερω».

Δεν θα σας κουράσω με τις συνηθισμένες ομιλίες που έχετε έως τώρα ακούσει ή διαβάσει γύρω από κουραστικές αναλύσεις και κριτικο-ιστορικές τοποθετήσεις περί έργων τέχνης. Θα προσπαθήσω να επικοινωνήσω μαζί σας, μέσα από το έργο του Σοφοκλή Χρήστου και να σας ΨΥΧΑΓΩΓΗΣΩ (αγωγή ψυχής). Διότι η τέχνη δεν είναι για τους πολλούς, ούτε για τους λίγους. Η τέχνη, ή το έργο τέχνης είναι για τον καθένα ξεχωριστά (Σαίξπηρ).

Στο λεύκωμα που περιέχει συνοπτικά το έργο του Σοφοκλή Χρήστου με τίτλο «ΑΘΛΑ ΖΩΗΣ», στάθηκα σε εκείνο το περιστατικό που τον «σημάδεψε» στα χρόνια της κατοχής, τον έφηβο και ανήσυχο εκείνο νεαρό Σοφοκλή. Κάποιος άλλος αν ζούσε σήμερα, μετά από τα τραύματα αυτά, θα ήταν ένας «ζωντανός – νεκρός». Ο Χρήστου όμως έκανε τον «ΑΘΛΟ» του και έχοντας ως λεοντή την «αδάμαστη θέληση», απέδειξε ότι αν και κάποιος χάσει σωματικά μέλη, και έχει όμως αρτιμελή τα πνευματικά μέλη, ΝΟΥ και κυρίως Ευ-ψυχία, δημιουργεί ισάξια και ακόμη περισσότερα, ίσως.

Πρόκειται για τη «ΒΟΥΛΗΣΗ» κατά τον Αριστοτέλη η οποία αν υπάρχει τόση δυνατή, μπορεί ακόμα να ανατρέψει ακόμα και φυσικούς κανόνες. Είναι η «ΠΙΣΤΗ», που μιλούσε πολύ αργότερα ο Μέγας Μύστης Ιησούς της Ναζαρέτ.

Και όπως στους αρχαίους χρόνους, στην αρχαία Ελλάδα, οι νέοι έπρεπε να κάνουν τον Άθλο τους για να αναγνωρισθούν και να λογισθούν ως ΑΝΔΡΕΣ, έτσι και ο Χρήστου, μετά απ’ αυτή τη «δοκιμασία», ο Χρήστου «Χρίστηκε» ως Εκλεκτός του Δημιουργού για να διακονέψει την ΤΕΧΝΗ.

Άλλωστε, μετά την γνώση, η ψυχή για να τελειοποιηθεί πρέπει να περάσει από το φίλτρο της τέχνης. Αυτά ισχυριζόταν ο Πλάτων, όταν γράφει «περί ψυχής», «... πριν η ψυχή φθάσει στον τελικό της προορισμό πρέπει να περάσει από την ΠΥΛΗ, την ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΟΥΣ ...» (δηλαδή την αρμονία, την ομορφιά και την τέχνη).

Ο Χρήστου με το έργο του δίνει το παράδειγμα, ότι αν η τέχνη στηρίζεται μόνο στην αρτιότητα των χεριών, τότε έχουμε να κάνουμε με δεξιοτεχνία (τους λέμε βιρτουόζους), αν όμως στηρίζεται σε ψυχικά και διανοητικά χαρίσματα, τότε μιλάμε για τέχνη υψηλή.

Θυμάμαι, σαν να είναι σήμερα, ήταν το 1984 (πριν 18 χρόνια) σε μία συζήτηση που είχα με το Γιάννη Τσαρούχη, σε ένα συμπόσιο που είχα οργανώσει στο σπίτι μου, μου εκμυστηρεύθηκε ο πνευματώδης αυτός ζωγράφος «αν μπορούσα όλα όσα συλλαμβάνει ο νους μου, δηλαδή συνθέσεις μεγαλειώδεις, αν μπορούσα όλα αυτά τα οράματα που βλέπει η διάνοιά μου, αν μπορούσε όλα αυτά να τα εκτελέσει η χειρ μου, τότε θα ήμουν μεγάλος ζωγράφος...»

Στο Σοφοκλή Χρήστου ταιριάζει απόλυτα εκείνη η ανώνυμη τυπική υπογραφή – «ένεκα ταπεινότητας» - που συνήθιζαν να βάζουν οι βυζαντινοί αγιογράφοι όταν υπέγραφαν τις αγιογραφίες τους: «ΑΝΑΞΙΑ ΧΕΙΡ ΕΠΟΙΗΣΕΝ» (καταλαβαίνετε τον παραλληλισμό)!

Ακόμη και αν η όραση του αμφιβληστροειδή ματιού του Χρήστου είναι ελαττωματική, ο Χρήστου την αναπληρώνει με την όραση της ψυχής!! (η Μερόπη Πρέκα γράφει προσφυώς, ο Χρήστου καταθέτει το ΦΩΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΤΟΥ) και εγώ συμπληρώνω: Ο ΧΡΗΣΤΟΥ ΒΛΕΠΕΙ ΑΚΟΥΓΟΝΤΑ ΚΑΙ ΑΚΟΥΕΙ ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ

Οι αρετές ενός εικαστικού έργου επικεντρώνονται σε τρία στοιχεία: το σχέδιο, την σύνθεση και το χρώμα. Ο Χρήστου δεν επιστρατεύει το χρώμα από τη φαρέτρα των δυνατοτήτων του – το χρώμα, είναι πολλές φορές πιο εύληπτο, δημιουργεί εντυπωσιακά εφφέ – και ασκεί μια γοητεία σε έναν οφθαλμό μη ασκημένο.

Η σύνθεση των έργων του καλλιτέχνη είναι οργανωμένη σωστά, και υπάρχει η ισορροπία των διαφόρων επιπέδων μεταξύ τους.

Ο Χρήστου στηρίζεται στο σχέδιο. Διότι «εν Αρχή ην το σχέδιο». Η Εικαστική Τέχνη είναι μία.

Αν δημιουργούμε με ζωγραφικές λύσεις τη λέμε ζωγραφική.

Αν δημιουργούμε με γλυπτικές λύσεις τη λέμε γλυπτική.

Αν δημιουργούμε με χαρακτικές λύσεις τη λέμε χαρακτική.

Το Εικαστικό έργο είναι ένα: αν χρησιμοποιούμε λάδι, τέμπερα, σινική μελάνι, υδατογραφία, αυτά είναι απλά τεχνικές.

Αυτό που έχει σημασία, είναι μόνο το αισθητικό που μας δίνει ο καλλιτέχνης στο έργο του. Αυτό μετράει, και όχι με τι μέσα ή τεχνικές χρησιμοποιεί.

Ο Χρήστου μας αποδίδει τα θέματά του με την σινική μελάνι, μια τεχνική αρκετά δύσκολη (θέλει αποφασιστικό χέρι, σιγουριά, και δε συγχωρεί λάθη, έχει σχεδόν τις ίδιες δυσκολίες και απαιτούνται οι ίδιες αρετές που χρειάζονται  στην υδατογραφία. (Η Μερόπη Πρέκα μπορεί να το επιβεβαιώσει).

Ο Χρήστου παίζει με δύο τόνους. Άσπρο – μαύρο και τους ενδιάμεσους γκρίζους τόνους. Χρησιμοποιεί μόνο ένα χρώμα – το μαύρο, γιατί το λευκό δεν είναι χρώμα – και για λευκό, χρησιμοποιεί την άσπρη επιφάνεια του χαρτιού, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην υδατογραφία. Έτσι, ο Χρήστου δεν ακολουθεί την εντυπωσιακή γραφή που δίνει το χρώμα.

Όπως γνωρίζετε, οι έγχρωμες φωτογραφίες, είναι πιο διαδεδομένες, πολύ αρεστές στον πολύ κόσμο. Όμως η ασπρόμαυρη φωτογραφία είναι η καλλιτεχνική έκφραση. Γιατί καλείται ο θεατής να δει τη μορφή και το περιεχόμενο όχι με τα μάτια, αλλά με τον εγκέφαλο.

Τα έργα του Χρήστου εκφράζονται μόνο μέσα από το ΑΣΠΡΟ – ΜΑΥΡΟ. Η τέχνη του είναι εγκεφαλική.

Έτσι, ο Χρήστου από τη μία μεριά κάτω από το δυνατό και εκτυφλωτικό φως του Ελληνικού χώρου και του Αττικού ουρανού, και από την άλλη μεριά, κάτω από την σκιά ενός Παρθενώνα (βλέπετε; Γεννήθηκε στο Θησείο), μας δίνει μία σειρά από έργα με θέματα : Ελληνικές αρχαιότητες, νησιώτικα τοπία (Σαντορίνη, Χίος κ.α.) και τοπία από την παράκτια και ηπειρωτική Ελλάδα (Γύθειον – Μάνη – Μυστράς – Μονεμβασιά κ.α.)

Στα θέματά του, είτε πρόκειται για τις ξερολιθιές στα περίβολα των κατοικιών της Μάνης, είτε για τους Μανιάτικους πύργους, είτε πρόκειται για τους πέτρινους ορεινούς όγκους, όπως της Μονεμβασιάς και του Μυστρά, είτε πρόκειται για Αρχιτεκτονικές λαϊκές φόρμες, όπως για παράδειγμα συναντά κανείς στα σπίτια της Σαντορίνης και στους μανδρότοιχους ..., μέσα από το πεννάκι του Χρήστου διακρίνεις «το φτερούγισμα» της ψυχής του που άλλοτε «φωλιάζει» στο κιάρο- σκούρο της σύνθεσης και άλλοτε αφήνει «μηνύματα», που ελλοχεύουν στα άσπρα κενά των διαστημάτων.

 

 

 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Διαφωνώ, μόνο εν μέρει με τον τίτλο του όλου έργου του: «ΑΘΛΑ ΖΩΗΣ» Ο ΧΡΗΣΤΟΥ ΕΚΑΝΕ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΕΝΑΝ ΑΘΛΟ, ΕΠΕΖΗΣΕ και το σημαντικότερο μετά από αυτό τάχθηκε (χρίσθηκε) να διακονέψει την τέχνη. Έγινε δημιουργός.

Το έργο του θα το τιτλοφορούσα, αν είχα την ευκαιρία , «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕ ΕΡΓΑ Α-ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΑ».

Σας καλώ, λοιπόν να δείτε το έργο «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» του Σοφοκλή Χρήστου, όχι μόνο με τα μάτια, αλλά με την ΔΙΑΝΟΙΑ και την ΨΥΧΗ.